All parties

Summary available in Dutch only

PvdD

3 zetels per 2026-11-08 (bron)

Samenvatting door de redactie van Rijksbegroting Dashboard. Geen officiële tekst van de partij. Laatst gecontroleerd: 2026-11-08.

Kernpunten

Kernpunten: één punt per vast onderwerp, gelijk voor alle partijen.

  • Belastingen: de partij wil de belastingdruk verschuiven van arbeid naar grondstoffenverbruik en vervuiling, en een klimaatbelasting invoeren voor de grootste vermogens. (p. 55)
  • Zorg: de partij wil het eigen risico afschaffen en de inkomensafhankelijke bijdrage verhogen, waardoor de zorgtoeslag volgens de partij overbodig wordt. (p. 88)
  • Sociale zekerheid: de partij wil het minimumloon verhogen naar 18 euro per uur; uitkeringen zoals de AOW, WIA, Wajong en bijstand stijgen mee. (p. 57)
  • Defensie: de partij wil dat Nederland en Europa extra investeren in de eigen Europese defensie, maar steunt geen specifieke NAVO-norm en geen wettelijke verankering van een defensienorm; uitgaven gaan volgens de partij niet ten koste van klimaat, natuur, sociale zekerheid, zorg en onderwijs. (p. 125)
  • Klimaat en energie: de partij wil wettelijk vastleggen dat 5% van het BBP naar het bestrijden van de klimaat- en natuurcrisis gaat, en wil dat Nederland koers zet om zo snel mogelijk klimaatneutraal te zijn, met 2030 als uitgangspunt. (p. 7)
  • Migratie: de partij wil dat het Europese migratiepact van tafel gaat, dat migratiedeals met derde landen worden teruggedraaid en dat Nederland en de EU hun eerlijke deel opvangen van mensen die wereldwijd op de vlucht zijn. (p. 133)
  • Wonen: de partij wil de huren voor de komende vijf jaar bevriezen, de winstbelasting voor woningcorporaties schrappen en het WWS voor alle woningen verplicht maken. (p. 96)
  • Onderwijs: de partij wil de basisbeurs verhogen naar minimaal 500 euro per maand voor uitwonende en 130 euro per maand voor thuiswonende studenten, en het collegegeld verlagen. “Het collegegeld wordt fors verlaagd en voor alle studenten en opleidingen hetzelfde bedrag.” (p. 113)

Begroting

Niet door het CPB doorgerekend; bedragen zijn die van de partij zelf.

Uitgaven

  • Wettelijk vastleggen dat 5% van het BBP naar het bestrijden van de klimaat- en natuurcrisis gaat. (p. 7)
  • Eigen risico afschaffen, en de eigen bijdrage, bijvoorbeeld in de WMO, afschaffen voor chronisch zieken; zorgfonds met een uitgebreide dekking, ook voor mondzorg, fysiotherapie en (definitieve) anticonceptie. (p. 88)
  • Meer structurele financiering op buurtniveau voor jeugdwerk, schuldhulpverlening en eerstelijnszorg, te beginnen bij 2% van het budget van het ministerie van VWS. (p. 85)
  • Minimumloon naar 18 euro per uur, dat voortaan meebeweegt met de mediane lonen, met als ondergrens 60% van het mediane inkomen; uitkeringen zoals de AOW, WIA, Wajong en bijstand stijgen mee. (p. 57)
  • Hogere lonen in de zorg, het onderwijs en andere publieke sectoren. “De lonen in de zorg, het onderwijs en andere publieke sectoren worden fors verhoogd.” (p. 57)
  • AOW-uitkering omhoog; wie in een zwaar beroep heeft gewerkt, krijgt vanaf 65 jaar AOW; drie maanden volledig betaald ouderschapsverlof voor alle ouders en betaald mantelzorg- en rouwverlof. (p. 59)
  • Kortdurende WW verlengen naar zes maanden, kinderopvang gratis voor mensen met een laag inkomen en de versobering van de Wajong terugdraaien. (p. 58)
  • WIA toegankelijker: recht op WIA vanaf 15% arbeidsongeschiktheid. (p. 58)
  • Openbaar vervoer minimaal 50% goedkoper en gratis voor mensen met een inkomen tot 150% van het sociaal minimum. (p. 103)
  • Basisbeurs naar minimaal 500 euro per maand voor uitwonende en 130 euro per maand voor thuiswonende studenten, lager collegegeld, volgens de partij een forse verruiming van de compensatieregeling voor de leenstelsel-studenten, en de rente op studieschulden structureel naar 0%. “Het collegegeld wordt fors verlaagd en voor alle studenten en opleidingen hetzelfde bedrag.” (p. 113)
  • Huren vijf jaar bevriezen, met extra financiële steun voor woningcorporaties. (p. 96)
  • Extra investeren in de eigen Europese defensie; elke uitgave voor defensie wordt bepaald op basis van goede onderbouwing, zonder specifieke NAVO-norm. (p. 125)
  • Bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking per direct terugdraaien en minimaal 1% van het bni aan ontwikkelingssamenwerking besteden. (p. 131)
  • Een eerlijk deel aan klimaatfinanciering, boven op het ontwikkelingsbudget. (p. 132)
  • Bezuinigingen terugdraaien en investeren in de rechtspraak en het Openbaar Ministerie. “We draaien de bezuinigingen terug en investeren fors in de rechtspraak en het Openbaar Ministerie.” (p. 69)
  • Budget voor kunst, cultuur en erfgoed verhogen en de bezuiniging op de NPO terugdraaien. (p. 116)
  • Een definitieve demping van het financiële ravijn voor gemeenten en provincies. (p. 55)
  • De honderden miljoenen euro's aan landbouwsubsidies uit de huidige begroting gebruiken om boeren te helpen overschakelen naar biologische, plantaardige productie. (p. 46)
  • Lelylijn en Nedersaksenlijn zo snel mogelijk aanleggen. (p. 103)

Bezuinigingen

  • Fossiele subsidies, volgens de partij in totaal 40 miljard publiek geld per jaar, per direct beëindigen. (p. 8)
  • Onderhandelingen over maatwerkafspraken met Tata Steel per direct stoppen; volgens de partij betekent dat geen miljardensubsidie. (p. 55)
  • Landbouwsubsidies afschaffen na de omschakeling, en geen subsidies meer voor wat de partij technologische lapmiddelen noemt, zoals emissiearme stalsystemen. (p. 46)
  • Visserijsubsidies per direct afschaffen. (p. 50)
  • Stoppen met het subsidiëren van CCS en geen nieuwe kerncentrales; de partij noemt dat kerncentrales miljarden aan belastinggeld kosten. (p. 11)
  • Geen subsidie meer voor biomassaverbranding voor energie. (p. 12)
  • Wat de partij absurde beloningen, winstuitkeringen en bonussen aan de top van de zorg noemt, per direct afschaffen; vrijgekomen middelen gaan naar mensen die direct zorg verlenen. (p. 87)
  • Zolang er nog toeslagen zijn, de kinderbijslag inkomensafhankelijk maken. (p. 58)
  • Afschaffen van de circa 300 miljard euro aan Europese subsidies voor de vee-industrie en andere schadelijke landbouwpraktijken. (p. 127)
  • Geen nieuwe wegen en geen verbreding van bestaande wegen. (p. 104)

Lasten

  • Belastingdruk verschuiven van arbeid naar grondstoffenverbruik en vervuiling; klimaatbelasting voor de grootste vermogens. (p. 55)
  • Lage tarief van de inkomstenbelasting omlaag, hoge tarief omhoog en een nieuwe schijf met een hoger tarief boven de balkenendenorm. (p. 57)
  • Nationale CO₂-heffing opnieuw invoeren en sneller verhogen, belasting op ongerecycled plastic betaald door plasticproducenten, progressieve vliegtaks voor veelvliegers en privéjets, giftaks en slachttaks. (p. 56)
  • Btw op reparatie en circulaire producten naar 0%. (p. 56)
  • Erfbelasting verhogen, met een vrijstelling voor erfenissen tot 30.000 euro, en gelijke erfbelasting voor alle erfgenamen ongeacht de familieband. (p. 56)
  • Extra heffing op excessieve bonussen; inkoop van eigen aandelen belasten en de versoepeling van de renteaftrekbeperking in de vennootschapsbelasting terugdraaien. (p. 56)
  • Fiscale regelingen afschaffen of versneld afbouwen, zoals de landbouwvrijstelling in de winstsfeer, de lage btw op sierteelt en de vrijstelling overdrachtsbelasting cultuurgrond; de hypotheekrenteaftrek versneld afbouwen voor bedragen boven de NHG. (p. 56)
  • Progressieve winstbelasting met tarieven afhankelijk van de CO2-uitstoot. (p. 56)
  • Uitzonderingsregimes voor grootverbruikers van gas en stroom en kortingen op accijnzen voor luchtvaart, scheepvaart, kunstmestproductie en zware industrie beëindigen; accijns op niet-energetisch gebruik van aardolie. (p. 56)
  • Vermogensregister voor grote vermogens, vermogensplafond van 10 miljoen euro en een vertrekbelasting. (p. 56)
  • Expatregeling en andere fiscale voordelen waarmee bedrijven buitenlandse werknemers aantrekken afschaffen. (p. 60)
  • Bankenbelasting en een belasting op transacties om flitshandel tegen te gaan. (p. 61)
  • Progressieve energiebelasting die mensen met lage inkomens ontziet en grootverbruikers meer laat betalen. (p. 11)
  • Vrijstelling van de leidingwaterbelasting bij gebruik van meer dan 300 kubieke meter vervalt; er komt een progressieve waterbelasting. (p. 17)
  • Btw op groente, fruit, granen, peulvruchten en noten naar 0% en een slachttaks op dierlijke producten. (p. 44)
  • Heffing op de uitstoot van stikstofverbindingen en broeikasgas in de landbouw. (p. 46)
  • Btw op niet biologische bloemen en (tuin)planten van 9 naar 21%. (p. 47)
  • Intelligente kilometerheffing op alle wegen en voor alle voertuigen. (p. 103)
  • Belastingvoordelen voor het vliegverkeer, zoals vrijstellingen van btw en accijnzen, afschaffen; de opbrengsten gaan naar duurzaam openbaar vervoer. (p. 105)
  • Winstbelasting voor woningcorporaties schrappen. (p. 96)
  • Diergeneeskundige zorg vrijstellen van btw. (p. 37)
  • Windfall tax of solidariteitsbijdrage voor de wapenindustrie; de grote vervuilers en de rijksten worden extra belast om investeringen in defensie te bekostigen. (p. 125)
  • Schade- en herstelheffing voor fossiele bedrijven. (p. 132)

Tekort en schuld

  • De partij stelt dat de Nederlandse staatsschuld nog nooit zo laag is geweest en laat die liever iets oplopen dan te bezuinigen op klimaat, natuur, sociale zekerheid, zorg en onderwijs; gezamenlijk lenen stelt Europese landen volgens de partij in staat te investeren in de eigen (digitale) verdediging. “De Nederlandse staatsschuld is nog nooit zo laag geweest als nu.” (p. 125)

Per hoofdstuk

Een leefbare Aarde

  • Wil wettelijk vastleggen dat 5% van het BBP naar het bestrijden van de klimaat- en natuurcrisis gaat, wil dat Nederland koers zet om zo snel mogelijk klimaatneutraal te zijn, met 2030 als uitgangspunt, en wil een klimaatbelasting voor de grootste vermogens. (p. 7)
  • Wil de fossiele subsidies, volgens de partij in totaal 40 miljard publiek geld per jaar, per direct beëindigen; landbouwsubsidies rekent de partij ook tot de fossiele subsidies. De nationale CO2-heffing wordt verhoogd en uitgebreid naar alle broeikasgassen en sectoren, en gratis ETS-rechten worden ingetrokken. (p. 8)
  • Wil een progressieve energiebelasting die mensen met lage inkomens ontziet en grootverbruikers meer laat betalen, stoppen met olie- en gaswinning op land en op zee, en geen nieuwe kerncentrales; bestaande centrales worden zo snel mogelijk gesloten. (p. 11)
  • Wil dat het totale aantal dieren dat in de bio-industrie wordt gefokt en gedood in de komende twee jaar met minstens 75% krimpt, en dat in 2030 75% van de stikstofgevoelige gebieden onder de kritische depositiewaarde is gebracht. (p. 12)

Dierenrechten

  • Wil de rechten van dieren erkennen en vastleggen in de Grondwet, van de Wet dieren een dierenbeschermingswet maken waarin de intrinsieke waarde van het dier niet meer opzij kan worden geschoven voor economische belangen, en een ministerie voor Dieren dat níet ook de belangen van de landbouw en vee-industrie dient. (p. 25)
  • Wil vrije uitloop naar buiten voor alle dieren in de veehouderij, een eind aan het gebruik van kooien en aan pijnlijke ingrepen, en de eenden- en konijnenhouderij en viskwekerijen per direct verbieden. (p. 25–26)
  • Wil een einde aan de jacht: de landelijke lijst van vrij bejaagbare soorten wordt afgeschaft en er komt een verbod op het doden van in vrijheid levende dieren door hobbyjagers. (p. 30)

Voedsel en landbouw

  • Wil prijsmaatregelen: de btw op groente, fruit, granen, peulvruchten en noten naar 0% en een slachttaks op dierlijke producten; de overheid koopt 100% plantaardig, biologisch en lokaal in voor alle publieke instellingen. (p. 44)
  • Wil de honderden miljoenen euro's aan landbouwsubsidies uit de huidige begroting gebruiken om boeren te helpen overschakelen naar biologische, plantaardige productie en de subsidies daarna afschaffen; er komt een heffing op de uitstoot van stikstofverbindingen en broeikasgas. (p. 46)
  • Wil de verlaagde btw op sierteelt schrappen, waardoor de btw op niet biologische bloemen en (tuin)planten van 9 naar 21% gaat, en de gangbare sierteelt beëindigen; werknemers kunnen zich met behoud van inkomen laten omscholen. (p. 47)

Economische systeemverandering

  • Wil de belastingdruk verschuiven van arbeid naar grondstoffenverbruik en vervuiling, een klimaatbelasting voor de grootste vermogens invoeren en de onderhandelingen over maatwerkafspraken met Tata Steel per direct stoppen. “Dat betekent geen miljardensubsidie.” (p. 55)
  • Wil de nationale CO₂-heffing opnieuw invoeren en sneller verhogen, een progressieve vliegtaks voor veelvliegers en privéjets, een giftaks en een slachttaks invoeren, en de btw op reparatie en circulaire producten verlagen naar 0%. (p. 56)
  • Wil de erfbelasting verhogen, met een vrijstelling voor erfenissen tot 30.000 euro, de hypotheekrenteaftrek versneld afbouwen voor bedragen boven de nationale hypotheek garantie (NHG) en een vermogensplafond van 10 miljoen euro met een vertrekbelasting. (p. 56)
  • Wil het lage tarief van de inkomstenbelasting omlaag, het hoge tarief omhoog en een nieuwe schijf met een hoger tarief boven de balkenendenorm; het minimumloon gaat naar 18 euro per uur, het minimumjeugdloon wordt afgeschaft en de standaard werkweek wordt 32 uur. (p. 57)
  • Wil uiteindelijk alle toeslagen overbodig maken, de kostendelersnorm en partnertoets in de bijstand schrappen, de kortdurende WW verlengen naar zes maanden en kinderopvang gratis maken voor mensen met een laag inkomen. (p. 58)
  • Wil de AOW-uitkering verhogen en wie in een zwaar beroep heeft gewerkt vanaf 65 jaar AOW geven; het ouderschapsverlof wordt verlengd naar drie maanden volledig betaald verlof voor alle ouders. (p. 59)

Een rechtvaardige samenleving

  • Wil dat de autoriteiten demonstraties maximaal faciliteren, dat de aanmelding voor demonstraties vrijwillig wordt en dat er geen verbod komt op gezichtsbedekkende kleding tijdens demonstraties. (p. 64)
  • Wil de Raad voor de Rechtspraak een eigen begroting geven die niet meer onder die van het ministerie van justitie valt, investeren in de rechtspraak en het Openbaar Ministerie, en het toetsingsverbod afschaffen zodat rechters wetten kunnen toetsen aan de Grondwet. “We draaien de bezuinigingen terug en investeren fors in de rechtspraak en het Openbaar Ministerie.” (p. 69)
  • Wil dat gedupeerden van het toeslagenschandaal ruimhartig worden gecompenseerd, waarbij naast financiële compensatie de focus ook ligt op emotioneel herstel. (p. 71)

Een gezond leven voor iedereen

  • Wil het eigen risico afschaffen en de inkomensafhankelijke bijdrage verhogen, waardoor de zorgtoeslag volgens de partij overbodig wordt; er komt een zorgfonds met een uitgebreide dekking, ook voor mondzorg, fysiotherapie en (definitieve) anticonceptie. (p. 88)
  • Wil op buurtniveau investeren in jeugdwerk, schuldhulpverlening en eerstelijnszorg, met meer structurele financiering, te beginnen bij 2% van het budget van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS); mondzorg komt terug in het basispakket. (p. 85)
  • Wil wat de partij absurde beloningen, winstuitkeringen en bonussen aan de top van de zorg noemt per direct afschaffen, medisch specialisten in loondienst laten komen en regionale ziekenhuizen open laten blijven. “Absurde beloningen, winstuitkeringen en bonussen aan de top van de zorg schaffen we per direct af.” (p. 87)

Groen en betaalbaar wonen

  • Wil met een krimp met 75% van het aantal dieren dat wordt gefokt en gedood in de veehouderij landbouwgrond en agrarische bebouwing vrijmaken voor herstel van de natuur en voor woningen, en laat de minister voor Volkshuisvesting een Deltaplan wonen maken. (p. 94)
  • Wil de huren voor de komende vijf jaar bevriezen, de winstbelasting voor woningcorporaties schrappen en hen extra financiële steun geven, en het WWS voor alle woningen verplicht maken. (p. 96)
  • Wil dat minimaal 40% van de nieuwbouwwoningen sociale huur is, dat er geen sociale huurwoningen meer worden verkocht tenzij ze minstens een-op-een worden vervangen, en dat huisuitzetting en uithuisplaatsing om financiële redenen worden verboden. (p. 97)

Schoon, betaalbaar en toegankelijk vervoer

  • Wil het openbaar vervoer minimaal 50% goedkoper maken en gratis voor mensen met een inkomen tot 150% van het sociaal minimum; de Lelylijn en Nedersaksenlijn komen er zo snel mogelijk. (p. 103)
  • Wil op autosnelwegen overdag en 's nachts 100 km per uur, binnen de bebouwde kom 30 km per uur, en een intelligente kilometerheffing op alle wegen en voor alle voertuigen, gedifferentieerd naar type voertuig en brandstofgebruik. (p. 103)
  • Wil een progressieve vliegtaks en de krimp van de luchtvaart: Schiphol halveert, Lelystad Airport en vliegveld Twente gaan niet open voor commerciële vluchten, Eindhoven Airport, Maastricht Aachen Airport, Groningen Airport Eelde en Rotterdam The Hague Airport sluiten, en privévliegtuigen worden verboden. (p. 104)

Kennis en cultuur

  • Wil de basisbeurs verhogen naar minimaal 500 euro per maand voor uitwonende en 130 euro per maand voor thuiswonende studenten, het collegegeld verlagen en voor alle studenten hetzelfde bedrag maken, en de rente op studieschulden structureel naar 0%. “Het collegegeld wordt fors verlaagd en voor alle studenten en opleidingen hetzelfde bedrag.” (p. 113)
  • Wil het budget voor kunst, cultuur en erfgoed verhogen en de bezuiniging op de NPO terugdraaien. (p. 116)

Europa en internationale solidariteit

  • Wil dat Nederland en Europa extra investeren in de eigen Europese defensie om zo snel mogelijk onafhankelijk te worden van de VS, maar steunt geen specifieke NAVO-norm en geen wettelijke verankering van een defensienorm; de partij zet in op een alternatief voor de NAVO zonder de VS, en zolang dat er niet is blijft Nederland lid van de NAVO. (p. 125)
  • Wil dat Nederland de samenwerking met Israël verbreekt, met een volledige militaire, economische, politieke, sportieve en academische boycot, en dat Nederland de Palestijnse staat erkent. “Er komt een volledige militaire, economische, politieke, sportieve en academische boycot van Israël, totdat de genocide en bezetting worden gestopt.” (p. 121)
  • Steunt Oekraïne met humanitaire hulp, financiële noodpakketten en de levering van wapens zodat Oekraïne zichzelf kan verdedigen, maar zonder door internationale verdragen verboden wapens zoals clusterbommen en anti-personeelsmijnen; wil grotere druk op Moskou met sancties. (p. 122)
  • Wil de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking per direct terugdraaien en minimaal 1% van het bruto nationaal inkomen (bni) aan ontwikkelingssamenwerking besteden. (p. 131)
  • Wil dat het Europese migratiepact van tafel gaat en dat migratiedeals met derde landen zoals Turkije, Tunesië, Libië en Niger worden teruggedraaid; Nederland en de EU vangen hun eerlijke deel op van mensen die wereldwijd op de vlucht zijn. (p. 133)

Bronnen

Paginanummers volgens de PDF-pagina van de archiefkopie.