D66

Effect in procenten bbp zoals gepubliceerd door het CPB. Bij het EMU-saldo is een plus een verbetering van het saldo; bij de EMU-schuld betekent een plus een hogere schuld.

Bedragen in miljarden euro zoals gepubliceerd door het CPB in deze tabel. Bij uitgaven betekent een plus meer uitgeven; bij lasten betekent een plus hogere lasten.

Bedragen in miljarden euro zoals gepubliceerd door het CPB in deze tabel. Bij uitgaven betekent een plus meer uitgeven; bij lasten betekent een plus hogere lasten.

Democratie en veiligheid

• Wil het stemrecht uitbreiden naar zestien- en zeventienjarigen, referenda mogelijk maken om wetgeving te stoppen, vaker burgerfora organiseren en het parlement uitbreiden met meer ondersteuning; de Eerste Kamer en de politieke functies van de koning wil de partij afschaffen. (p. 10)
• Wil investeren in expertise bij de (zeden)politie en in de zorg, zodat signalen van geweld achter de voordeur en seksueel geweld worden herkend; femicide moet worden voorkomen. Cannabis wordt volledig gereguleerd en er komt meer capaciteit in de opsporing. (p. 14)
• Het lage btw-tarief op cultuur, boeken en sport blijft; D66 wil een volwaardige bibliotheek in iedere buurt en bibliotheekabonnementen blijven gratis tot 18 jaar. (p. 16)

Wonen, mobiliteit en sociale zekerheid

• Wil tien nieuwe steden bouwen, vooral bij bestaande steden of kernen en bij grote ov-knooppunten, gemengd met goedkope koopwoningen, middenhuur, sociale huur en woningen voor ouderen en jongeren. (p. 21)
• Wil een Rijksgrondfaciliteit (een landelijke grondbank) oprichten en jaarlijks €2 miljard vrijmaken om de woningbouw uit het slop te halen. (p. 21)
• Wil wettelijk vastleggen dat bij nieuwbouw in elke gemeente minstens 30% sociale huur komt, en wil de btw verlagen voor de bouw van sociale huur en middenhuur. (p. 23)
• Wil de bezuinigingen op het (regionale) openbaar vervoer terugdraaien, extra geld vrijmaken voor het Mobiliteitsfonds en een Nederlandpas invoeren: één kaart waarmee iedereen voor een vaste lage prijs buiten de spits in heel Nederland met de bus, tram, metro en trein kan reizen. (p. 25)
• Wil rekeningrijden invoeren, zodat niet langer het bezit maar het gebruik van de auto wordt belast, en een vliegbelasting met verschillende belastingtarieven; Lelystad Airport gaat niet open voor burgerluchtvaart. (p. 26)
• Wil het minimumloon en het minimumjeugdloon verhogen; de bijstand stijgt in verhouding mee en vanaf 18 jaar word je als volwassene betaald. (p. 27)
• Laat de AOW netto minder snel stijgen dan normaal bij een verhoging van het minimumloon, om de plannen voor sociale zekerheid verantwoord te kunnen behalen; de WW-uitkering wordt aan het begin hoger en korter van duur. (p. 27)

Gezondheid en zorg

• Wil dat iedereen recht krijgt op een jaarlijkse tandartscontrole, vergoed vanuit het basispakket. (p. 31)
• Wil softdrugs en XTC legaliseren en belasting heffen op softdrugs; een select aantal drugs, zoals cannabis, XTC en paddo’s, komt op een witte lijst. (p. 33)
• Het eigen risico blijft: D66 verhoogt het eigen risico van €385 niet, je betaalt niet meer dan €150 per behandeling, en mensen die een groot deel van hun inkomen aan zorg moeten uitgeven gaan een veel lager eigen risico betalen. (p. 34)
• Wil geen zorg meer vergoeden die onnodig is of waarvan niet bewezen is dat ze effectief werkt. (p. 35)
• Wil de toegang tot abortus en euthanasie expliciet vastleggen in de Grondwet, abortus en euthanasie volledig uit het strafrecht halen en een wettelijke regeling voor hulp bij een voltooid leven. (p. 39)

Onderwijs en wetenschap

• Wil één publieke voorziening voor alle kinderen van 1 tot 15 jaar; op weg daarheen wordt de kinderopvang bijna gratis en krijgt elk kind toegang tot vijf dagen opvang per week. (p. 43)
• Wil de lerarensalarissen verhogen en een vergoeding invoeren voor leraren in opleiding. (p. 44)
• Wil de basisbeurs met €166 per maand verhogen en de rente op studieschulden vastzetten op maximaal 2,5%; de ‘pechgeneratie’ betaalt geen rente over de studieschuld. (p. 45)
• Wil een groot, landelijk plan om schoolgebouwen te renoveren of nieuw te bouwen, te beginnen met zo’n 5000 schoolgebouwen die zijn gebouwd tussen 1950 en 1990. (p. 45)
• Wil eerdere bezuinigingen terugdraaien en extra investeren in de wetenschap; een groot deel van dit geld gaat direct naar universiteiten, hogescholen en onderzoeksinstellingen. (p. 47)

Klimaat, energie en economie

• Wil in 2030 55% minder uitstoot van broeikasgassen, in 2040 90% minder en in 2050 een klimaatneutraal Nederland, vastgelegd in de Klimaatwet; de partij blijft streven naar klimaatneutraliteit in 2040. (p. 51)
• Wil fossiele subsidies sneller afbouwen en daarvoor een vlaktaks voor de energiebelasting op aardgas en elektriciteit invoeren, ter vervanging van het degressieve stelsel van energiebelasting. (p. 53)
• Wil een Nationale Investeringsbank voor grote transities, met meer middelen en een breed mandaat; het hervormde Nationaal Groeifonds wordt daarvan onderdeel. (p. 55)

Ruimtelijke ordening, natuur en landbouw

• Wil zich houden aan de stikstofdoelstellingen voor 2030, het hoger beroep van de Staat in de Greenpeace-zaak intrekken; er komt 50.000 hectare extra natuur, waarvoor het Natuur Netwerk Nederland wordt uitgebreid. (p. 67)
• Wil boeren een eerlijke beloning geven voor hun bijdrage aan natuur en landschap en hun verdienmodellen versterken; over de veestapel schrijft de partij: “Krimp van de veestapel is een logisch gevolg van al deze opgaven.” (p. 70)

Europa, defensie, internationale samenwerking en migratie

• Wil jaarlijks €750 tot €800 miljard extra aan Europese investeringen, gefinancierd met gezamenlijke leningen, en een Europese begroting die twee keer zo groot is, met eigen Europese inkomstenbronnen. (p. 77)
• Wil de NAVO-afspraak nakomen om minimaal 3,5% van het bbp aan defensie uit te geven en minimaal 1,5% van het bbp aan kritieke infrastructuur, civiele paraatheid, veerkracht en het versterken van de defensie-industrie. (p. 78)
• Wil een significante stap zetten naar herstel van het budget voor internationale samenwerking naar 0,7% van het bbp. (p. 80)
• Wil dat Nederland de gehele regering-Netanyahu sanctioneert, per direct stopt met de export van wapens en dual-use goederen die mogelijk bijdragen aan het geweld in Gaza, het EU-associatieverdrag opschort en de Palestijnse staat erkent. (p. 81)
• Wil een wettelijk kinderpardon voor gewortelde kinderen die langer dan vijf jaar in Nederland verblijven, en aparte, gesloten opvang voor een kleine groep asielzoekers die zorgt voor grote overlast. (p. 83)

Overheid

• Wil de bijdragen van het Rijk aan gemeenten verhogen en gemeenten meer mogelijkheden geven voor lokale belastingen en heffingen; volgens de partij gaan hogere lokale belastingen samen met lagere inkomstenbelastingen. (p. 88)
• Wil het tarief in de eerste en tweede schijf van de inkomstenbelasting verlagen, het minimumloon verhogen en een belastingkorting voor mensen die minstens vier dagen per week werken, met een netto belastingvoordeel van minimaal €600 per jaar; daarnaast wil de partij de erf- en schenkbelasting moderner en progressiever maken en grote vermogens meer belasten, onder meer met een miljonairsbelasting. (p. 89)
• Wil de hypotheekrenteaftrek afbouwen, het btw-tarief op nieuwbouw verlagen en het eigenwoningforfait voor de duurste huizen aanscherpen; de opbrengsten gaan helemaal naar lagere inkomstenbelasting voor iedereen. (p. 90)
• Wil het toeslagenstelsel vervangen door een individueel basisbedrag, het kindgebonden budget en de kinderbijslag samenvoegen en de zorgtoeslag afschaffen; de kinderopvang wordt op korte termijn bijna gratis en in de toekomst helemaal gratis. (p. 90)
• Wil fiscale regelingen die niet goed doen wat ze moeten evalueren en aanpassen of eventueel afschaffen; de landbouwvrijstelling en de bedrijfsopvolgingsregeling noemt het programma als voorbeelden. (p. 90)